Mijn Prive-domein
Mijn Privé-domein

Shortlist
Shortlist


Catalogus
Catalogus


Bijdragen aan website

Recensie

< Vorige pagina
Privé-domein nr. 265
Auteur(s): Graciliano Ramos
Titel: Kinderjaren
Recensent: Alle Lansu
Bron: Het Parool
Geplaatst door: Gerd-Jan Oud
Geplaatst op: 11-9-2008
Waardering: geen waardering bekend


Tussen glasscherven lopen
Dertien jaar geleden maakte ik op een overrompelende manier kennis met het werk van Graciliano Ramos (1892-1952). In Brazilië was hij al decennia wereldberoemd, maar ik had nooit van hem gehoord. Zijn roman Angst (1936) was een verpletterende leeservaring.

In dat boek, volgens vertaler August Willemsen 'een universele, psychopathologische studie', vertelt de 35-jarige hoofdpersoon over zijn gekwelde leven, dat zijn oorsprong vond in een ellendige jeugd in de sertão, het door droogte geteisterde noordoosten van Brazilië. Die achtergrond heeft een man van hem gemaakt die vol angst, zelfverachting en opgekropte woede zit, en tevergeefs een uitweg zoekt uit de gevangenis van zijn hyperbewustzijn. Vernederd in de liefde wurgt hij zijn rivaal, waarna zijn hel alleen maar groter wordt door de paranoia die hem dan in haar greep krijgt.

Juist het feit dat Ramos met een vergrootglas op de blootgelegde zenuwen van zijn ik-verteller zit, geeft de roman een beklemmende intensiteit. Na Angst wilde ik alles van deze man lezen. Gelukkig bracht de eigenzinnige uitgeverij Coppens & Frenks vervolgens ook de andere drie romans uit die Ramos in de jaren dertig geschreven had, São Bernardo, Dorre levens en Kannibalen. Allemaal met rauwe kerels uit de wildernis in de hoofdrol, mannen gedreven door vernedering en machteloze, opgekropte woede die onder onze ogen aan zichzelf ten onder gaan.

Met de verschijning van Kinderjaren (1945) - in het roemruchte Privé-domein van De Arbeiderspers - hebben we de sleutel in handen tot de gekwelde personages van Ramos' romans. In deze memoires vertelt hij in 39 verhalen over oerervaringen die een onuitwisbaar stempel hebben gezet op zijn leven en werk. Het zijn verhalen die dezelfde indringende intensiteit hebben als zijn romans. De pijnlijkste herinneringen lijken wel in zijn ziel geëtst te zijn. Zo'n vijftig jaar na dato vertelt Ramos erover met een levendigheid alsof het allemaal gisteren gebeurd is. In geuren, kleuren en geluiden roept hij de wereld van zijn kinderjaren op, en als lezer zit je dicht op dat jongetje en zijn perspectief op dat leven.

Hier wordt, in de eerste twaalf jaren van zijn leven, de kiem gezaaid van de thematiek die zijn latere literaire werk zou beheersen: vernedering, zelfverachting, angst voor gezag, machteloos verzet, wraaklust gesmoord in lafhartigheid. Een cruciale rol is daarin weggelegd voor zijn strenge, gewelddadige vader, die hij nog het meest vreest om de onvoorspelbaarheid van zijn explosieve razernij: 'Het verwarde me te zien dat een daad nu eens straf uitlokte, dan weer niet. Onmogelijk mij te oriënteren, een redelijk gedragspatroon vast te stellen. (...) Ik bewoog me alsof ik tussen glasscherven liep.' Kinderjaren bevat tal van hartverscheurende verhalen over deze voortdurende verwarring.

Zo ontwikkelt de jonge, hypergevoelige Ramos zich tot een angstig, onzeker jochie, dat zichzelf ziet als 'een stuk onderkruipsel'. Tegelijkertijd is hij begiftigd met een haarscherp zicht op de onrechtvaardigheden, zonder de moed te hebben daartegen in verweer te gaan ('Elk verzet is nutteloos.'). Op school kijkt hij met een mengeling van 'verbazing, minachting en afgunst' naar jongens die het gezag wél durven te weerstaan.

Verder geeft Kinderjaren ook een mooi beeld van zijn eerste stappen op weg naar zijn latere schrijverschap. Op zijn negende is Ramos nog zo goed als analfabeet, in een hopeloos gevecht met de taal verwikkeld. Liever zoekt hij zijn toevlucht in een zelfverzonnen wereld: 'En in mijn wanhoop vluchtte ik naar mijn droomfiguurtjes, die mijn eenzaamheid verzachtten. De wereld als een speelgoeddoosje, de mensen zo groot als een kinderduim.'

Een paar jaar later ontcijfert hij met behulp van woordenboeken zijn eerste literaire boeken. Dan gaat een wereld voor hem open.

Wie via Kinderjaren voor het eerst kennismaakt met het universum van Graciliano Ramos, moet wel haast nieuwsgierig worden naar zijn romans. Die zijn inmiddels, bij gebrek aan belangstelling, goeddeels verramsjt, maar hopelijk zijn ze nog antiquarisch verkrijgbaar.
Mijn gegevens


Gustave Flaubert,
Haat is een deugd
gekozen tot GOUDEN PRIVÉDOMEIN



Kies het mooiste voorplat